Hosting nedir? Hosting türleri ve doğru hosting nasıl seçilir

Hosting nedir sorusunun kısa cevabı şu: sitenizin dosyalarının durduğu ve ziyaretçi istediğinde ona gönderildiği sunucu. Müşteriniz tarayıcıya adresinizi yazdığında ekrana gelen her sayfa, görsel ve form da o sunucudan gelir; bu yüzden sunucuyla ilgili her karar, müşterinizin gördüğü siteye yansır.

Biz web sitesi, reklam ve e-ticaret projelerini kuruyor ve yönetiyoruz. Hosting kararı, bu projelerin ilk konuşmalarında netleşen maddelerden biridir; çünkü yanlış paketle açılan bir site ya kampanya gününde yavaşlar ya da hiç gerekmeyen bir sunucu için ödeme yapar. Bu yazıda hosting türlerini, her birinin kimlere uyduğunu ve seçerken hangi soruları sormanız gerektiğini resmî ve ansiklopedik kaynaklarla anlatıyoruz. Fiyat yazmıyoruz.

Hosting nedir ve nasıl çalışır

Hosting, Türkçesiyle barındırma, bir web sitesindeki sayfaların, resimlerin ve belgelerin kullanıcılara sunulabilmesi için bir sunucuda saklanmasıdır. Vikipedi tanımı bu yönde yapar. Sunucu dediğimiz şey de yüksek hızlı bir bağlantısı olan ve aynı anda çok sayıda ziyaretçiye hizmet verebilen bir bilgisayardır.

MDN'nin anlatımıyla süreç şöyle işler. Tarayıcınız bir dosya ister, istek HTTP üzerinden doğru sunucuya ulaşır, sunucudaki HTTP yazılımı dosyayı bulup geri gönderir. Bulamazsa 404 yanıtı döner. Dosyaları olduğu gibi ileten yapıya statik sunucu denir. Dinamik sunucu ise bunun üzerine bir uygulama sunucusu ve çoğunlukla bir veritabanı ekler; sayfayı göndermeden önce şablonu veritabanındaki içerikle doldurur. WordPress sitesi, e-ticaret mağazası ya da üyelik sistemi dinamik gruptadır ve bu yüzden hosting'den daha fazlasını ister.

Hosting ile alan adı aynı şey değildir. ICANN alan adını posta adresine benzetir: adresin karşısında bir bina olmalıdır, yoksa gelen mektubu alacak kimse bulunmaz. Hosting o binadır. İkisini DNS ayarı birleştirir; alan adının hosting sunucusunu göstermesini sağlarsınız. Adres tarafını domain nedir yazımızda anlattık.

Hosting türleri: paylaşımlı, VPS, bulut ve özel sunucu

Türleri üç soru ayırır: kaynağı kimle paylaşıyorsunuz, sunucuya ne kadar müdahale edebiliyorsunuz, bakımı kim yapıyor? Paketlerin adı sağlayıcıdan sağlayıcıya değişir, bu üç soru değişmez.

Paylaşımlı hosting

Birden çok site aynı sunucuda durur ve işlemci ile bellek gibi kaynakları ortak havuzdan kullanır. İngilizce Vikipedi bu türde özelliklerin genellikle temel olduğunu ve yazılım ile güncellemeler konusunda esneklik bulunmadığını belirtir; karşılığında kurulum ve bakım yükünü sağlayıcı üstlenir, bu da teknik ekibi olmayan küçük bir işletme için çoğu zaman uygun bir denge kurar. Tanıtım sitesi, blog ya da küçük bir portföy için çoğu zaman makul bir başlangıçtır. Kaynak ortak olduğu için komşu sitenin yoğunluğu sizi etkileyebilir. Bu yüzden paketi yalnızca vitrindeki özelliklere bakarak seçmeyin; deneme süresinde yanıt süresini ve yedek düzenini kendiniz sınayın, sonra karar verin.

VPS

VPS, yani sanal özel sunucu, tek bir fiziksel sunucuyu hipervizör denen yazılımla birbirinden yalıtılmış sanal makinelere böler. Her makinenin kendi işletim sistemi olur ve kök erişimi çoğunlukla size verilir, yani istediğiniz yazılımı kurabilirsiniz. Bedeli sorumluluktur. Yönetilmeyen pakette güvenlik yamaları sizin işinizdir. Yönetilen pakette sağlayıcı yapar. Sanallaştırmanın kendine özgü güvenlik riskleri vardır ve NIST bunları ayrı bir kılavuzda inceler.

Bulut hosting

NIST'in bulut tanımı beş özelliğe dayanır: istek üzerine kendi kendine kaynak ayırma, geniş ağ erişimi, kaynak havuzu, hızlı esneklik ve ölçülen kullanım. Hosting dilinde bulut, bu mantığın web sitesine uygulanmasıdır. Kaynak talebe göre artıp azalır, çoğu pakette yalnızca kullandığınız kadar ödersiniz ve tek bir donanım bozulduğunda havuzdaki diğer makineler yükü devralabilir. Zayıf yönü de aynı yapıdan gelir: kaynaklar havuzda olduğu için verinin tam olarak nerede durduğunu bilmeyebilirsiniz. Üstelik "bulut hosting" adıyla satılan paketler birbirinden çok farklı olabilir. Pakette gerçekte hangi esnekliğin sunulduğunu yazılı sorun.

Özel sunucu

Özel sunucuda fiziksel makinenin tamamı size ayrılır. Kök ya da yönetici erişimiyle tam kontrol sizdedir. Makine ise çoğunlukla sizin değil, kiralıktır. Yönetilmeyen planda güvenliğin ve bakımın sorumluluğu size aittir. Yoğun trafik, özel yazılım ya da sıkı yalıtım gereken projelerde anlamlıdır; ama sunucunun güncellenmesi, izlenmesi ve arıza anında müdahale edilmesi gibi işlerin hepsi için ya teknik bir ekibe ya da yönetilen bir pakete ihtiyaç duyarsınız. Küçük bir kurumsal site için fazladır.

Yönetilen hosting ve statik barındırma

Yönetilen hostingde kontrolün bir kısmını sağlayıcıya bırakırsınız; karşılığında bakım, güvenlik güncellemesi ve yedekleme onun işi olur. Belirli bir yazılıma, örneğin WordPress'e göre hazırlanmış paketler bu gruptadır. Teknik ekibi olmayan işletmeler için sorumluluğu azaltan yoldur. Yalnızca statik dosyalardan oluşan siteler, dosyaları doğrudan kod deposundan yayına alan statik barındırma hizmetlerinde de çalışır. Vikipedi bu yöntemi ayrı bir sınıf olarak sayar.

İpucu: Pakete bakmadan önce siteniz için tek cümle yazın: hangi yazılımı çalıştırıyor, aynı anda kaç kişi kullanıyor, kişisel veri topluyor mu? Bu cümle aşağıdaki soruların yarısını cevaplar.

Doğru hosting nasıl seçilir

Vitrin özelliklerini bir kenara bırakın. Aşağıdaki yedi soruya yazılı cevap alamıyorsanız o paketi seçmeyin.

1. Siteniz hangi yazılımı çalıştırıyor? WordPress'in kendi gereksinim sayfası, hostun güncel bir PHP sürümü, MariaDB ya da MySQL ve HTTPS desteği sunmasını önerir. Aynı sayfa, ömrünü doldurmuş eski sürümlerin siteyi güvenlik açıklarına açabileceğini de yazar; PHP projesi de her sürümü sınırlı süre destekler ve süre dolunca o sürüm düzeltme almaz, yani sağlayıcının sunduğu sürüm listesi doğrudan güvenlik konusudur. Sağlayıcıya hangi sürümleri sunduğunu ve eskileri ne zaman kapattığını sorun.
2. Sunucu ne kadar çabuk yanıt veriyor? Google'ın web.dev rehberi, ilk bayt süresinin (TTFB) bağlantı kurulumunu ve web sunucusunun yanıt verebilirliğini ölçtüğünü, sayfa yüklemeyle ilgili diğer ölçümlerden önce geldiğini anlatır. Sunucu geç yanıtlarsa gerisi bu gecikmenin üstüne biner. Google'ın tarama rehberi de site yavaşlarsa ya da 5xx sunucu hataları verirse tarama sınırını düşürdüğünü yazar; rehber bunun ağırlıklı olarak çok büyük siteleri ilgilendirdiğini de ekler. Karar vermeden önce deneme hesabıyla kendiniz ölçün.
3. HTTPS pakete dahil mi? web.dev, HTTPS'nin üçüncü tarafların site ile ziyaretçi arasındaki iletişime müdahale etmesini ve onu dinlemesini zorlaştırdığını, korunmayan her isteğin ise kullanıcı hakkında bilgi verebileceğini anlatır; bu yüzden sertifikanın pakette olup olmadığını ve yenilemenin kimde olduğunu satın almadan önce sorun.
4. Yedek nerede duruyor, geri dönebiliyor musunuz? Birleşik Krallık Ulusal Siber Güvenlik Merkezi (NCSC), fidye yazılımlarının yalnızca asıl veriyi değil, bağlı disklerdeki ve bağlı bulut depolamadaki yedekleri de şifelediği olaylar gördüğünü yazar ve her an en az bir yedeğin çevrim dışı olmasını önerir. Panelin otomatik yedeği bu yüzden tek başına yetmez; aynı hesaba bağlı yedek, hesap ele geçirilirse onunla birlikte gider. Yedeğin sıklığını, ne kadar geriye gittiğini ve geri yüklemeyi sizin yapıp yapamayacağınızı sorun. Kendi kopyanızı da bağımsız bir yerde tutun.
5. "Sınırsız" ne demek? MDN açık konuşur: sınırsız bant genişliği diye bir şey yoktur ve sağlayıcılar "makul kullanımı" birbirinden farklı tanımlar. Paketteki "sınırsız" ibaresinin yanındaki dipnotu ve kullanım koşullarını okuyun. Sınırların nerede başladığını yazılı görmeden ödeme yapmayın.
6. Veri hangi ülkede duruyor? Sitenizde iletişim formu, sipariş ya da üyelik varsa hosting, kişisel veri tuttuğunuz yerdir. 6698 sayılı Kanun'un 12. maddesi veri sorumlusunu, verinin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önleyecek teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlü kılar. 9. maddesi ise verinin yurt dışına aktarımını belirli şartlara bağlar. Hukuki değerlendirmeyi avukatınız yapmalıdır; sizin sağlayıcıya yöneltecek sorunuz ise nettir: sunucular hangi ülkede? NIST'in bulut tanımına göre bulutta müşteri genellikle kaynakların tam yerini bilmez, konumu ancak ülke ya da veri merkezi gibi daha genel düzeyde belirleyebilir. Bu seçeneğin pakette bulunup bulunmadığını sorun.
7. Hesap kimin adına? Hosting hesabını işletmenizin adına açın. Panel şifresini ve fatura e-postasını tek bir kişinin kişisel adresine bağlamayın. Siteyi bir ajans ya da serbest çalışan kuruyorsa hesap yine sizin adınıza olmalı; çalışma bittiğinde sitenin kontrolü sizde kalır. Sağlayıcının size ulaşacağı e-posta kutusunu izleyin.

Altıncı sorunun hukuki bir yanı daha var. 5651 sayılı Kanun, yer sağlayıcıyı hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan ya da işleten kişi olarak tanımlar; BTK da bu kanunla ilk kez internet aktörlerinin, yani içerik, yer ve erişim sağlayıcılarının tanımlandığını belirtir. Hosting şirketi hukukta yer sağlayıcıdır. Kanun, yer sağlayıcıyı içeriği önceden denetlemekle yükümlü tutmaz ama haberdar edildiğinde hukuka aykırı içeriği yayından çıkarmakla yükümlü kılar.

Hangi site nereden başlar

Tek doğru cevap yok. Cevap, sitenin ne yaptığına bağlı. Yine de yön gösteren beş durum var:

• Tanıtım sitesi ve blog: Trafik düzenli ve içerik çoğunlukla okunuyorsa paylaşımlı ya da yönetilen paket çoğu zaman yeterlidir. İhtiyaç büyüdüğünde VPS'e geçilir.
• E-ticaret ve üyelik sitesi: Uygulama sunucusu ve veritabanı çalıştırdığı için dinamik sitedir, kaynak tüketimi ziyaretçiyle birlikte artar. Yedeği, yanıt süresini ve kaynak sınırlarını en sıkı bu grupta kontrol edin.
• Kampanya dönemlerinde trafiği ani artan siteler: Kaynağın talebe göre büyüyebildiği bulut yapısı bu durumda anlamlıdır.
• Özel yazılım ya da sıkı yalıtım isteyen projeler: VPS veya özel sunucu. Bakım sorumluluğunu kimin üstlendiğini baştan yazın.
• Tamamen statik siteler: Klasik hosting paketi gerekmeyebilir, statik barındırma yeterli olabilir.

Yanlış seçim geri alınabilir ama bedelsiz değildir. Dosyaları ve veritabanını yeni sunucuya taşır, sonra DNS ayarını yeni sunucuyu gösterecek şekilde güncellersiniz. Eski hesabı yeni site doğrulanana kadar açık tutun.

Dikkat: Paketle birlikte bir alan adı da geliyorsa kayıt sahibi alanına kimin adının yazıldığına bakın. O alanda yazan kişi, alan adının kayıt sahibidir.

Fiyatı ne belirler

Vikipedi'nin hosting maddesi, fiyatı ve performansı etkileyen özellikleri sayar: depolama alanı, bant genişliği, giriş ve çıkış trafiği, sunucunun işletim sistemi, donanımı, veritabanı desteği, yönetim paneli, SSL desteği ve sunucu özelliklerine erişim derecesi. Güncel fiyatlar sağlayıcıdan sağlayıcıya ve tarihten tarihe değiştiği için burada rakam vermiyoruz. Her kalemin maliyete nasıl yansıdığını hosting maliyetleri yazısında ayrıca işliyoruz.

Sitenizi baştan kurdurmayı düşünüyorsanız hosting, alan adı ve site kurulumunu aynı yol haritasında planlıyoruz; ayrıntı için hizmet paketlerimize bakabilirsiniz.

Hosting sitenin gözle görülmeyen kısmı olduğu için karar çoğu zaman fiyat listesine bakılarak verilir. Oysa sitenizin hızını, yedeğini ve verinin hangi ülkede durduğunu belirleyen odur. Hosting nedir sorusunun cevabı kolaydır; asıl iş seçimdir. Önce siteniz ne çalıştırıyor, sonra kaç kişiye hizmet verecek, en sonda ne kadar bütçe ayırabilirsiniz sorusunu cevaplayın. Bu sırayı korursanız paket seçimi kolaylaşır.

Yazar: Blakfy Studio ekibi, web sitesi, reklam ve e-ticaret projelerinde kurulum ve yönetim. Kaynaklar aşağıda listelenmiştir.

Kaynaklar

• MDN, Web sunucusu nedir?
• MDN, Web'de bir şeyi yapmanın maliyeti nedir?
• Vikipedi, Barındırma hizmeti
• Vikipedi, Sanal sunucu
• Wikipedia, Web hosting service
• ICANN, About Domain Names
• NIST SP 800-145, The NIST Definition of Cloud Computing
• NIST SP 800-125, Guide to Security for Full Virtualization Technologies
• WordPress.org, Requirements
• PHP, Supported Versions
• web.dev, Time to First Byte (TTFB)
• web.dev, Why HTTPS matters
• Google, Tarama bütçesi yönetimi
• NCSC, Offline backups in an online world
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, mevzuat.gov.tr
• 5651 sayılı Kanun, mevzuat.gov.tr
• BTK, Türkiye'de İnternet Hukuku