TLD nedir? Alan adı uzantıları (.com, .net, .tr) ve doğru uzantı nasıl seçilir

TLD nedir sorusunun cevabı tek cümleye sığar: alan adındaki son noktadan sonra gelen parça. ornek.com adresinde bu parça com, ornek.com.tr adresinde ise tr olur. Basit.

Biz web sitesi, reklam ve e-ticaret projelerini kuruyor ve yönetiyoruz, uzantı kararı da hemen her projenin ilk toplantısında karşımıza çıkıyor. Soru genellikle "hangisi daha iyi" diye geliyor. Oysa doğru soru "hangisi bu işletmeye uyuyor" olmalı. Bu yazıda TLD'nin ne olduğunu, türlerini ve .tr kurallarını resmî kaynaklarla anlatıyor, ardından seçim ölçütlerine geçiyoruz; alan adının kendisini ise alan adı nedir yazımızda işlemiştik.

TLD nedir ve alan adının neresinde durur

TLD, İngilizce "top-level domain" ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçesi üst düzey alan adıdır. Alan adları sağdan sola okunur, en sağdaki etiket de TLD'dir. ICANN bunu whois.icann.org örneğiyle açıklar: org en üst düzeydir, icann ikinci düzey, whois üçüncü düzey. Her noktada yönetim yetkisi başka bir tarafa devredilebilir; TLD'lerin oluşturulma ve kaldırılma kurallarını ICANN topluluğu belirlerken, org içinde ad kaydetmenin kurallarını org uzantısını işleten kuruluş koyar.

Kök bölgedeki TLD'lerin yönetici kayıtlarını IANA, Root Zone Database adlı veri tabanında yayımlar ve veri tabanı hem .com gibi genel uzantıları hem de .uk gibi ülke kodlu uzantıları kapsar, bu yüzden bir uzantıyı kimin işlettiğini merak ederseniz doğru yer orasıdır.

Küçük bir terim notu gerekiyor. Günlük dilde ornek.com.tr adındaki ".com.tr" kısmına da uzantı deriz, oysa teknik olarak TLD yalnızca tr'dir; com ise tr altında tanımlı bir alt alandır ve Yönetmelik bunları ".tr uzantılı alan adları altında tanımlanan alt alan adları" diye adlandırır. Alt alan adının günlük kullanımı ayrı bir konu ve alt alan adı nedir yazısında anlatılıyor.

TLD türleri: genel, ülke kodlu ve sponsorlu

IANA kayıtları TLD'leri altı tipe ayırır: generic, country-code, sponsored, infrastructure, generic-restricted ve test. Bir işletme sahibi için ilk üçü önemlidir.

• Genel uzantılar (gTLD): .com, .net, .org gibi. ICANN'a göre ülke veya bölgeyi temsil etmeyen her TLD genel sayılır.
• Ülke kodlu uzantılar (ccTLD): .tr, .de, .uk gibi iki harfli kodlar. Her biri bir ülke veya bölgeyle ilişkilidir.
• Sponsorlu uzantılar: .edu ve .gov gibi. IANA bunları "sponsored" olarak kaydeder ve Vikipedi belirli kayıt sahibi türleriyle sınırlı olduklarını belirtir.

MDN belgeleri aynı ayrımı pratik bir dille anlatır: en genel uzantılar, yani .com, .org ve .net, hizmetin belirli bir ölçüt karşılamasını şart koşmaz, bazı uzantılar ise daha sıkı politika uygular ve örneğin .gov yalnızca devlet kurumlarına, .edu eğitim ve akademik kuruluşlara ayrılmıştır.

.com, .net, .org: baştaki amaç ile bugünkü kullanım

RFC 1591, Mart 1994 tarihli bir belgedir ve o günün yapısını anlatır. Genel uzantılar EDU, COM, NET, ORG, GOV, MIL ve INT idi, ülke kodları ise ISO 3166 standardındaki iki harfli kodlardı; COM ticari kuruluşlar için düşünülmüştü, NET yalnızca ağ sağlayıcılarının bilgisayarlarına ayrılacaktı, ORG ise başka yere sığmayan kuruluşların uzantısıydı.

Bugün tablo farklı. Sıradan bir işletme .net ile de .org ile de kayıt yapabilir, çünkü MDN'nin ifadesiyle en genel uzantılar belirli bir ölçüt aramaz. Tarihsel amaç bugünkü hakkınızı belirlemiyor. Üstelik hakkınız olan her uzantı başkasının da hakkıdır, bu yüzden aynı ad farklı uzantılarda farklı sahiplerde olabilir.

IANA kayıtlarında .com'un yöneticisi olarak VeriSign Global Registry Services, .org'un yöneticisi olarak Public Interest Registry görünür; yani her uzantının arkasında bir kayıt işletmecisi vardır ve fiyatı ile kuralları o işletmeci ile ona bağlı kayıt şirketleri şekillendirir.

Ülke kodlu uzantılar ve .tr'nin kuralları

.tr, Türkiye'nin ISO 3166 ülke kodudur ve IANA'da ülke kodlu uzantı olarak kayıtlıdır. IANA kaydında kayıt tarihi 17 Eylül 1990 olarak görünür, Vikipedi de aynı tarihi verir. Köklü bir uzantıdan söz ediyoruz.

Yapısı iki biçimdedir: a.b.tr, örneğin ornek.com.tr, ve a.tr, örneğin ornek.tr. Yönetmeliğe göre .tr altında tanımlı alt alanlar şunlardır: .com, .net, .biz, .info, .bbs, .name, .org, .web, .gen, .av, .tv, .dr, .k12, .tel, .bel, .gov, .edu, .pol, .tsk ve .kep. Hepsi herkese açık değildir.

Belgeyle tahsis edilen alt alanlar şöyle:

• .av: avukatlar, hukuk büroları ve avukatlık ortaklıkları
• .bel: İçişleri Bakanlığı kayıtlarındaki belediyeler
• .dr: tıp doktorları ve doktor ortaklıkları
• .edu: YÖK tarafından tanınan yükseköğretim kurumları
• .gov: kamu kurum ve kuruluşları
• .pol: Emniyet Genel Müdürlüğü ve birimleri
• .k12: Millî Eğitim Bakanlığına bağlı veya onaylı okullar ve benzer kuruluşlar
• .tsk: Türk Silahlı Kuvvetleri birimleri
• .kep: yetkilendirilmiş kayıtlı elektronik posta hizmet sağlayıcıları

Yönetmelik güncel listenin yetkili kurumun sitesinde yayımlandığını söyler, o yüzden başvurmadan önce TRABİS'ten kontrol edin. Belgeli listede yer almayan alt alanlar, örneğin .com.tr, belgesiz tahsis edilir ve orada "ilk gelen ilk alır" kuralı geçerlidir. Alan adını rezerve edemezsiniz.

a.tr yapısı daha yeni. TRABİS duyurusuna göre a.tr başvuruları 4 Eylül 2024'te ilk gelen ilk alır usulüyle alındı, yani ornek.tr gibi kısa bir adres isteyenler için bu seçenek açık.

Süre ve ücret kuralları net. Bir .tr adı bir defada en az bir, en fazla beş yıl için tahsis edilir ve yenileme sonrası süre beş yılı aşamaz; Kayıt Kuruluşu bitişe en az üç ay kala sizi e-postayla bilgilendirir, ücreti ise Kayıt Kuruluşuna ödersiniz ve talep ederseniz kuruluşu değiştirebilirsiniz.

Ad kısmında da sınırlar var. Yalnızca harf (a-z), rakam (0-9) ve tire kullanılabilir, ad en az iki, en fazla 63 karakter olmalı ve tire ile başlayıp bitmemelidir. Bu liste ç, ğ, ı, ö, ş ve ü harflerini içermez. Yani .tr adında Türkçe karakter kullanamazsınız.

Güncel bir gelişme de var: 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7590 sayılı Kanun ile internet alan adlarının yönetimine ilişkin yetki Siber Güvenlik Başkanlığı'na geçti ve TRABİS'in kendi sayfası bunu aynı biçimde aktarıyor. IANA'nın .tr kaydında yönetici hâlâ BTK görünüyor, çünkü kayıt Temmuz 2026'daki bu değişiklikten önce güncellenmişti. Yetki konusunda TRABİS'e bakın.

Bir uyarı daha: TRABİS yalnızca .tr uzantılı adlarla ilgilenir ve .com, .org ya da .net gibi uzantıları yönetmez, ICANN'ın akredite kayıt şirketleri ise gTLD hizmeti içindir. Kayıt şirketi seçerken hangi ölçütlere bakılacağını en iyi alan adı kayıt şirketleri yazısında ele alıyoruz.

Yeni nesil uzantılar ve 2026 turu

.com ve .net ile başlayan liste bugün çok daha geniş. ICANN'ın yeni gTLD programıyla 2013'ten bu yana kök bölgeye yüzlerce yeni üst düzey alan adı girdi, ilk turun başvuru penceresi ise Nisan 2012'de kapanmıştı. IANA veri tabanında .app, .agency ve .academy gibi uzantıları genel tip olarak görebilirsiniz.

Yeni bir tur da yaşandı. ICANN'ın 2026 turu için başvuru penceresi 30 Nisan ile 12 Ağustos 2026 arasında açıktı ve 7 Ekim 2026 tarihli duyuruya göre birincil dize verisiyle 1.615 başvuru alındı; nihai sayı sonradan teyit edilecek.

Başvurunun alınması, uzantının yarın kullanıma açılacağı anlamına gelmez. Değerlendirme ve itiraz aşamaları sürüyor. Bugün karar verecek bir işletme için güvenli yol, kuralları belli ve mevcut uzantılardan seçmektir.

Uzantı SEO'yu etkiler mi

Uzantı seçiminin en çok merak edilen kısmı bu. Google'ın SEO Başlangıç Kılavuzu cevabı açıkça veriyor: .com ya da .guru gibi uzantı yalnızca belirli bir ülkedeki kullanıcıları hedefliyorsanız önemlidir ve o durumda bile genellikle düşük etkili bir sinyaldir. Aksi halde Google Arama .com, .org ya da .asia arasında ayrım yapmaz.

Ülke hedeflemesi tarafında Google'ın belgesi daha ayrıntılı. Ülke kodlu uzantılar, hem kullanıcılar hem arama motorları için sitenin belirli bir ülkeye yönelik olduğuna dair güçlü bir sinyaldir ve örnek olarak Türkiye için .tr gösterilir. Ancak Google, .tv ve .me gibi bazı ülke kodlu uzantıları kullanıcılar ülkeden çok genel gördüğü için gTLD gibi işler; belgelenen liste .ai, .co ve .io gibi uzantıları da içerir ve değişebilir.

Pratik sonuç şu. Türkiye'deki müşterilere satış yapıyorsanız .tr ya da .com.tr doğal bir ülke işareti verir, ama sizi sıralamada öne geçirmez. Uzantıyı SEO silahı gibi değil, ülke etiketi gibi düşünün.

Doğru uzantı nasıl seçilir

Tek bir doğru yok, ölçütler var. Projelerde şu sırayla ilerliyoruz.

1. Hedef pazar: Müşterileriniz Türkiye'deyse .tr ailesi, yurt dışındaysa genel bir uzantı daha mantıklıdır. İkisini de hedefliyorsanız iki ayrı adres ve net bir dil yönlendirmesi planlayın.
2. Mesleki kimlik: Avukat, doktor ya da belediye iseniz .av, .dr ve .bel mesleğinizi adresin içine taşır, belge gerektirmeleri de taklidi zorlaştırır.
3. Okunabilirlik: Adresi telefonda söylediğinizde karşı taraf uzantıyı tahmin edebilmeli.
4. Marka koruması: Asıl adresin yanında yakın yazımları ya da komşu uzantıları almak isteyebilirsiniz, ama her uzantı ayrı bir kayıt ve ayrı bir yenileme takvimi demektir, o yüzden yalnızca gerçekten kullanacaklarınızı alın.
5. Kurallar ve süreklilik: Uzantının kimin tarafından yönetildiğine, kayıt koşullarına ve yenileme kurallarına bakın. .tr için süre bir ile beş yıl arasındadır, genel uzantılarda süreyi kayıt şirketiniz belirler.
6. Maliyet faktörleri: Rakam vermiyoruz, çünkü fiyatlar değişiyor ve doğrulanabilir tek bir resmî kaynak yok. Karşılaştırırken ilk yıl ücretini ve yenileme ücretini ayrı ayrı sorun, ek hizmetlerin ücretli olup olmadığına bakın.
7. Dil ve karakter: Markanız Türkçe karakter içeriyorsa .tr uzantısında harfsiz yazım kullanacaksınız. Hangi yazımın hangi mecrada geçeceğini baştan belirleyin.

Alan adı kararını yol haritasının ilk maddelerinden biri olarak ele alıyoruz. Hizmetimizin ayrıntısına alan adları sayfasından ulaşabilirsiniz.

Uzantı seçerken sık yapılan hatalar

Dört hata özellikle sık görülüyor. İlki, uzantıyı yalnızca ilk yıl fiyatına göre seçmek, çünkü yenileme ücreti ve kural farkları yıllar sonra ortaya çıkar. İkincisi, kullanım amacına uymayan bir uzantı almak: Google belgesi bazı ülke kodlu uzantıların genel uzantı gibi işlendiğini gösteriyor, bu yüzden böyle bir uzantıdan ülke sinyali beklememek gerekir.

Üçüncüsü, kayıt sahibini yanlış yazmak. Alan adını sizin yerinize alan kişi kendi adına kaydederse sahip o olur, düzeltmek de zaman ve yazışma ister.

Dördüncüsü, uzantıyı sonradan değiştirmek. Yapılabilir ama bir taşıma işidir ve Google, eski adreslerden yenilerine 301 ya da 308 gibi kalıcı sunucu yönlendirmeleri kullanmanızı önerir. Baştan doğru uzantıyı seçmek bu emeği ortadan kaldırır.

Dikkat: .av, .dr, .gov gibi belgeli alt alanlarda belge geçerliliğini yitirirse tahsis iptal edilebilir. Belgeyi güncel tutun.

Uzantı bir sıralama hilesi değil, bir kimlik ve kural seçimidir.

Yazar: Blakfy Studio ekibi, web sitesi, reklam ve e-ticaret projelerinde kurulum ve yönetim. Kaynaklar aşağıda listelenmiştir.

Kaynaklar

• ICANN, About Domain Names
• ICANN, New gTLD Program (2012 round)
• ICANN, New gTLD Program: 2026 Round
• ICANN, 2026 Round applications announcement
• ICANN, Accredited Registrars
• IANA, Root Zone Database
• IANA, .tr delegation record
• IANA, .com delegation record
• RFC 1591, Domain Name System Structure and Delegation
• TRABİS Sıkça Sorulan Sorular
• TRABİS Hakkında
• TRABİS a.tr duyurusu
• İnternet Alan Adları Yönetmeliği, mevzuat.gov.tr
• Resmî Gazete, 31 Temmuz 2026
• Google Search Central, SEO Başlangıç Kılavuzu
• Google Search Central, çok bölgeli ve çok dilli siteler
• Google Search Central, site taşıma
• MDN, What is a domain name
• Vikipedi, Üst seviye alan adı
• Vikipedi, .tr