Subdomain nedir? Alt alan adı ne işe yarar, nasıl oluşturulur

Subdomain nedir sorusunun kısa cevabı şu: ana alan adınızın önüne nokta ile eklenen bir ad. Subdomain nedir diye arayanların çoğu aslında tek bir şeyi öğrenmek ister: yeni bir alan adı almadan ayrı bir bölüm açılabilir mi? blog.ornek.com.tr adresindeki blog bölümü, ornek.com.tr adının alt alan adıdır. Türkçesi alt alan adı.

Biz web sitesi, reklam ve e-ticaret projelerini kuruyor ve yönetiyoruz. Blog, mağaza ya da destek sayfası ayrı bir bölüm olarak istendiğinde ilk soru hep aynı olur: alt alan adıyla mı, alt dizinle mi kuracağız? Bu yazıda tanımı, kurulumu ve kararı etkileyen teknik ayrıntıları resmî kaynaklarla anlatıyoruz.

Subdomain nedir

Alan adları sağdan sola okunan bir hiyerarşidir. ICANN'ın örneğinde whois.icann.org adı üç düzeyden oluşur: org en üst düzey, icann ikinci düzey, whois ise üçüncü düzeydir. Her noktada o düzeydeki adları oluşturma, değiştirme ya da silme yetkisi başka bir tarafa devredilebilir ve alan adını kaydeden kişi, kendi düzeyinin altında kural koyan taraf olur.

RFC 1034 tanımı daha teknik. Bir alan adı, başka bir alan adının içinde yer alıyorsa onun alt alanıdır ve bunu sınamak çok kolaydır, çünkü alt alanın adı kapsayan alanın adıyla biter. A.B.C.D adı, B.C.D adının alt alanıdır. Gündelik dille: ornek.com.tr alan adının altında blog.ornek.com.tr ve magaza.ornek.com.tr adlarını açabilirsiniz.

Bir karışıklığı baştan giderelim. TRABİS belgelerinde "alt alan adı" ifadesi bazen .com.tr gibi uzantı bölümleri için de geçer; bu yazıdaki anlam ise başkadır. Burada alt alan adı, sahibi tarafından kendi DNS kayıtlarında açılan addır. Temel kavramlar için domain nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Alt alan adı nasıl okunur ve neler yazılabilir

Adı soldan sağa okumak yanıltıcıdır. En genel parça en sağdadır, en özel parça en solda. www.blog.ornek.com.tr gibi bir adda tr uzantıdır, com ikinci düzeydir, ornek kayıtlı adınızdır; blog ve www ise sizin sonradan açtığınız etiketlerdir ve her biri ayrı bir hedefe gidebilir.

Teknik sınırlar da vardır. RFC 1035'e göre her etiket, yani iki nokta arasındaki parça, en fazla 63 oktet olabilir; alan adının tamamı ise en fazla 255 oktet olabilir. Pratikte bu sınırlara yaklaşmazsınız; asıl sınır müşterinizin sabrıdır. Adresi telefonda duyup tek seferde yazabiliyorsa ad doğru seçilmiştir, bu yüzden blog, magaza, destek, panel ve test gibi kısa, işlevi anlatan etiketler iyi çalışır. Uzantı farkını ise TLD nedir yazısında ayrıca işliyoruz.

Subdomain ne işe yarar

Alt alan adı, aynı markanın altında ayrı çalışan bir bölüm kurmanızı sağlar. ICANN'ın verdiği örnek bunu özetliyor: example.com adını kaydeden biri sitesini example.com adresinde ya da cookies.example.com ve candies.example.com adreslerinde yayımlayabilir, tek kayıt hepsini kapsar.

En sık görülen kullanımlar şunlar:

• Blog ya da bilgi merkezi: blog.ornek.com.tr
• Online mağaza ya da ayrı bir e-ticaret altyapısı: magaza.ornek.com.tr
• Destek ve yardım sayfaları: destek.ornek.com.tr
• Müşteri paneli ya da uygulama: panel.ornek.com.tr
• Test ve deneme ortamı: test.ornek.com.tr
• Farklı ülke ya da dil için yayın: de.ornek.com

Ortak nokta şu: ayrı bir bölüm, ayrı bir sunucuda ya da ayrı bir yazılımla çalışır, ama müşterinin gözünde hâlâ aynı markanın adresi altında durur.

Hosting ve sunucu tarafını hosting nedir yazımızda anlatıyoruz. Kısaca: alt alan adı bir adrestir ve karşısında yine bir sunucu durmalıdır.

Subdomain, alt dizin ve ayrı alan adı arasındaki fark

Üç seçenek birbirine karışır:

• Alt alan adı: blog.ornek.com.tr
• Alt dizin: ornek.com.tr/blog
• Ayrı alan adı: ornekblog.com

Alt dizin aynı hostta durur. Alt alan adı ise DNS açısından ayrı bir ad olduğu için başka bir sunucuya, başka bir yazılıma ya da başka bir ülkedeki bir veri merkezine yönlendirilebilir; bu esneklik, ayrı yazılımla çalışan bölümler için alt alan adını doğal seçenek yapar.

Google'ın çok bölgeli siteler rehberi bu konuda dürüst bir karşılaştırma verir. Ülke için alt alan adı yapısı (de.example.com) kurması kolaydır, farklı sunucu konumlarına izin verir ve siteleri birbirinden ayırmayı kolaylaştırır. Eksisi şu: kullanıcılar URL'ye bakınca "de" ibaresinin dil mi ülke mi olduğunu anlayamayabilir. Alt dizin (example.com/de/) ise kurulumu kolay ve bakımı düşük bir seçenek olarak anlatılır.

Bir de dürüst bir not var. Okuduğumuz Google sayfalarında alt alan adına sıralama avantajı ya da cezası verildiğini söyleyen tek bir ifade bulamadık, bu yüzden rakip yazılarda sık geçen "alt dizin her zaman daha iyi" ya da "subdomain SEO'ya zarar verir" cümlelerini tekrar etmiyoruz. Karar tekniktir. Kim yönetecek, hangi yazılım çalışacak, bölüm ne kadar ayrı durmalı?

Subdomain nasıl oluşturulur

Ekranlar her sağlayıcıda biraz farklı görünür ama mantık aynıdır: alt alan adı, ana alan adının DNS bölgesine bir kayıt eklenerek açılır ve Wikipedia'nın özetlediği gibi bu işlem A, CNAME ve NS gibi kayıtlarla yapılır.

Adımlar şöyle:

1. Adı belirleyin. Kısa, işlevi anlatan, harf ve rakamdan oluşan bir ad seçin.
2. Hedefi hazırlayın. Alt alan adının gösterileceği sunucuyu ya da hizmeti önce kurun. Hosting panelinde ya da hizmet sağlayıcıda alt alan adını tanıtmanız gerekebilir.
3. DNS yönetim ekranını açın. Alan adınızın DNS kayıtlarını yönettiğiniz yer, kayıt şirketinizin paneli, hosting paneliniz ya da kullandığınız bir DNS hizmeti olabilir.
4. Kaydı ekleyin. Sunucunun IP adresini biliyorsanız A kaydı ekleyin. Hizmet sağlayıcı size bir ad verdiyse CNAME kaydı ekleyin. Kayıt adı kısmına yalnızca alt alan etiketini yazın, örneğin blog.
5. Kaydın yayılmasını bekleyin. DNS değişiklikleri hemen her yerde görünmeyebilir.
6. Adresi tarayıcıdan ve güvenli bağlantıyla test edin.

CNAME kaydının bir kuralı var. RFC 1034'e göre bir adda CNAME kaydı varsa orada başka veri bulunmamalıdır. Yani aynı alt alan adı için hem CNAME hem başka bir kayıt girmeyin. CNAME, bir adı başka bir adın takma adı yapar ve gösterdiği ad değişirse sizin adresiniz de değişikliği kendiliğinden izler.

Güvenli bağlantı için sertifika da gerekir. Let's Encrypt SSS sayfasına göre bir sertifika Subject Alternative Name mekanizmasıyla birden çok adı içerebilir, yani her alt alan adı için ayrı sertifika almak şart değildir. Joker (wildcard) sertifikalar ise yalnızca DNS-01 doğrulamasıyla verilir ve bu doğrulama alan adı altına bir TXT kaydı eklemenizi ister.

DNS'te de joker kavramı vardır. RFC 1034'e göre sahip adı "*." ile başlayan kayıtlar joker kayıttır ve eşleşen sorgular için sunucunun kayıt üretmesini sağlar; hepsini aynı hedefe yönlendirmek istiyorsanız kullanışlıdır. Yazım hatalı adların da cevap vermesi demektir, ihtiyacınız yoksa tek tek açmak daha temizdir.

Çerezler ve köken: alt alan adları neyi paylaşır

Alt alan adı ayrı bir bölüm gibi görünür ama tarayıcı için iki durum vardır. İlki çerezlerdir. MDN'e göre bir çerez Domain özniteliğiyle ayarlandıysa o sunucuda ve tüm alt alan adlarında geçerlidir. Domain belirtilmezse çerez yalnızca onu ayarlayan sunucuda kalır, alt alan adlarına gitmez.

Bunun iki yüzü var. Kullanışlı yüzü, ana sitedeki girişin blog ya da panel alt alan adında da geçerli olmasıdır. Dikkat gerektiren yüzü ise şu: MDN, bir alt alan adındaki uygulama Domain özniteliğiyle çerez ayarladığında bu çerezin diğer tüm alt alan adlarında görüneceğini ve bu mekanizmanın oturum sabitleme saldırısında kötüye kullanılabileceğini anlatır. Güvenmediğiniz bir yazılımı alt alan adında çalıştırmak, ana sitenizin oturum güvenliğini etkileyebilir.

İkincisi köken (origin) kavramıdır. MDN'in aynı köken politikasına göre iki URL'nin protokolü, portu ve hostu aynıysa kökenleri aynıdır. blog.ornek.com.tr ile ornek.com.tr farklı host olduğundan farklı kökendir. Bu yüzden bir bölümün komut dosyası diğerinin verisine kendiliğinden erişemez. Güvenlik açısından iyi haber bu; ayrı bölümler arasında veri paylaşacaksanız bunu baştan bilerek tasarlamanız gerekir.

Arama motoru tarafı: robots.txt ve Search Console

Alt alan adının SEO tarafı abartılıyor. Net olan kısımlar teknik. Google Search Central'a göre robots.txt dosyası yalnızca yayımlandığı host, protokol ve port için geçerlidir; bir alt alan adındaki robots.txt yalnızca o alt alan adına uygulanır. Ana sitenizde ayarladığınız tarama kuralları blog.ornek.com.tr adresini bağlamaz. Blog için ayrı bir dosya gerekir. RFC 9309 de dosyayı "scheme://authority/robots.txt" biçiminde, yani host başına tanımlar.

Search Console'da iki mülk türü vardır. Domain mülkü, alan adının tüm alt alan adlarını ve protokollerini kapsar ve doğrulaması DNS kaydıyla yapılır. URL-prefix mülkü ise yalnızca verdiğiniz öneki kapsar. Birden çok alt alan adınız varsa Domain mülkü hepsini tek yerden izlemenizi sağlar.

Bir bölümü alt dizinden alt alan adına ya da tersine taşıyacaksanız Google, eski adreslerden yenilerine 301 ya da 308 gibi kalıcı sunucu yönlendirmeleri kullanmanızı önerir.

Subdomain takeover: unutulan kayıt riski

Alt alan adı açmak kolay, kapatmayı unutmak da kolay. MDN'in tarif ettiği subdomain takeover tam bu boşluktan doğar. Alt alan adının DNS'te CNAME kaydı vardır ama içeriği sunan bir host kalmamıştır; sanal host henüz yayımlanmamış ya da silinmiş olabilir ve bu durumda bir saldırgan kendi hostunu o adla bağlayıp alt alan adınızda kendi içeriğini yayımlayabilir.

MDN'e göre saldırgan bu yolla ana alan adından ayarlanan çerezleri okumayı, siteler arası betik çalıştırmayı ya da içerik güvenlik politikasını aşmayı deneyebilir. Ziyaretçi için o adres yine sizin markanızdır.

Korunmanın yolu işlem sırasıdır. MDN şunu önerir:

• Alt alan adını açarken önce sanal hostu alın, DNS kaydını en sona bırakın.
• Kapatırken önce DNS kaydını silin.
• Tüm alan adlarınızın ve barındırma sağlayıcılarının güncel bir envanterini tutun.

Dikkat: Denemek için açtığınız test.ornek.com.tr gibi alt alan adlarını iş bitince DNS'ten de kaldırın. Hizmeti iptal edip kaydı bırakmak, sahipsiz bir kapı bırakmaktır.

Ne zaman subdomain, ne zaman alt dizin

Tek bir doğru yoktur, ölçütler vardır. Şu sorular kararı kolaylaştırır:

• Bölüm ayrı bir yazılımla ya da ayrı bir sağlayıcıda mı çalışacak? Evetse alt alan adı kolaylaştırır.
• Aynı ekip ana siteyle birlikte mi yönetecek? Evetse alt dizin bakımı sadeleştirir.
• Farklı ülkeler için ayrı sunucu konumu gerekiyor mu? Gerekiyorsa alt alan adı bunu mümkün kılar.
• Tarama kurallarını ve raporlamayı ayrı yönetebilecek kapasiteniz var mı? Yoksa alt dizin işi azaltır.

Projelerde bu kararı yol haritasının ilk maddelerinden biri olarak ele alıyoruz. Alan adı hizmetlerimize alan adları sayfasından ulaşabilirsiniz.

Subdomain nedir sorusunun cevabı küçük bir DNS satırıdır, ama ardında çerez, güvenlik, tarama ve bakım kararları durur. Doğru ad, doğru hedef ve unutulmayan bir kayıt, markanızın bölümlerini düzenli ve güvenli tutar.

Yazar: Blakfy Studio ekibi, web sitesi, reklam ve e-ticaret projelerinde kurulum ve yönetim. Kaynaklar aşağıdadır.

Kaynaklar

• ICANN, About Domain Names
• RFC 1034, Domain Names Concepts and Facilities
• RFC 1035, Domain Names Implementation and Specification
• RFC 4592, The Role of Wildcards in the Domain Name System
• RFC 6265, HTTP State Management Mechanism
• RFC 9309, Robots Exclusion Protocol
• MDN, HTTP cookies
• MDN, Subdomain takeover
• MDN, Same-origin policy
• WHATWG, URL Standard
• Google Search Central, robots.txt
• Google Search Central, çok bölgeli siteler
• Google Search Central, site taşıma
• Google Search Console Yardım, mülk türleri
• Let's Encrypt, SSS
• Let's Encrypt, doğrulama türleri
• TRABİS, Sıkça Sorulan Sorular
• Vikipedi, Alt alan adı
• Wikipedia, Subdomain